![Tatusia Bo](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/6597fff05e5d14b7376b1cf5_416073409_1454781485393428_3092966770856857868_n.avif)
Tatusia Bo
Tatusya Bo (Tetiana Komlyk) jest blogerką, autorką książek dla dzieci, wolontariuszką, dyrektorką wykonawczą Fundacji Charytatywnej „Ukraińska Fundacja „Mriya". Z wykształcenia jest reżyserką wydarzeń teatralnych oraz nauczycielką języka i literatury ukraińskiej. Pracowała jako korespondentka, redaktorka, scenarzystka. Mama dwójki zabawnych dzieci.
Publikacje
Mój pierwszy strach po rozpoczęciu inwazji na pełną skalę był dość banalny. Jak u wszystkich: że gdy nadleci rakieta, kiedy będę pod prysznicem. Widziałam to oczymi wyobraźni - usuwają gruz i wyciągają moje tłuściutkie, nagie i mokre ciało. Nauczyłam się więc brać prysznic w 3 minuty. Wyskakiwałam - i krzyczałam: "Huuuurra, poszło górą".
Mój drugi strach: rakieta i toaleta. Pojawił się wczesnym rankiem, po ataku rakietowym. Obudziło mnie głośne BAHHH, bo uroczyście przespałam alarm. Wybuch, otwieram oczy - i już stoję w korytarzu z dzieckiem na rękach. Potem była seria huków, wszystko się trzęsie. I nagle przerwa... A ja tak bardzo muszę iść do toalety, że aż płaczę. Myślę sobie: pójdę, a co mi tam. Wchodzę i siadam - i jak nie rąbnie. Podrzuciło mnie razem z toaletą. Piękni i silni strażacy sprzątają to wszystko i znajdują mnie na ... białym koniu. A dziennikarze napiszą: "W toalecie znaleźli kobietę bez majtek". Cały Kijów będzie powiększał zdjęcie, wpatrywał się w blizny i znamiona, żeby dowiedzieć się, kto te alarmy przesr..., przepraszam przespał.
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/66be1cec07cfa7b5e6f34a4e_6598041e1a13e0631a1a90c4_411062385_754997249305891_2358232892155774026_n.jpeg)
A majtki... Wychowałyśmy się w czasach postsowieckich. Dzieci naszego pokolenia nie były zainteresowane zaglądaniem pod spódnice. Bo wszystkie miałyśmy takie same majtki: koszmarnie brzydkie. Takie same - czy to mama Serhija, czy Olija, koleżanka Serhija z klasy. Nowe, ładne majtki nasze matki trzymały na górnych półkach szaf: na wakacje i do lekarza. Bez względu na to, co się człowiekowi przytrafiło, najpierw musiał zadbać o swoje majtki. I wybuchła wojna... Jak tylko się trochę ogarnęłam, kupiłam parę ładnych nowych majtek. Bo spadnie rakieta, ruiny, strażacy, media... I może w końcu napiszą: "Pod gruzami znaleziono ciało kobiety w pięknych majtkach". Muszą to napisać, prawda? Jeśli nie, to znaczy, że są jakimiś agentami Kremla, a nie dziennikarzami. Jedna z moich koleżanek, Lena, kiedy wróciła do domu po wysiedleniu, była wściekła na Rosjan, bo nie dość, że zniszczyli sprzęt AGD, ale ukradli jej beżowe, bezszwowe, niezwykle komfortowe i przez to wysłużone majtki. Dranie.
Moja matka też się bała. Co by było, gdyby w dom uderzyła rakieta, wszystko się roztrzaskało, kury biegały dookoła, kaczki głodne, a ogród zarósł chwastami. Powtarzała: "Dbaj o ogród, córko. Co będzie jak spadnie rakieta, a ja będę miała stonkę na ziemniakach?"
Valya bała się o swoje, jak im tam... chuje. Miała ich w chuj, przepraszam za tautologię. Ludzie z podróży do innych krajów przywozili coś przydatnego, a Valya przywoziła chuje. Otaczała się tak pięknymi, że tak powiem. Gdy wybuchła wojna Valya przeniosła kutasy w pierwsze bezpieczne miejsce, a potem ukryła je w szafie. W jedną ze strasznych nocy ostrzału, kiedy dom dosłownie się przewracał, Valya miała sen - piękni i odważni ludzie, strażacy, odgarniali gruz, a potem jeden z najprzystojniejszych krzyknął: "Chłopaki, w gruzach jest uwięziona kobieta". Rano Valya spakowała swoje skarby do wielkiego pudła i wyniosła na śmietnik. A w miejsce najpiękniejszego kutasa włożyła portret Łesi Ukrainki. Wszystko z tych samych powodów, na wypadek, gdyby coś się stało... Wieczorem Valya wyjrzała przez okno do śmietnik i zobaczyła radosnych kloszardów z kijowskiej Rusanowki niosących jej pudełko, a droga była oświetlona jej najcenniejszym dobytkiem, Henrykiem Czwartym - podświetlanym dildo
31 grudnia Rosjanie spędzili cały dzień odpalając swoje rakiety z życzeniami dobrego Nowego Roku dla nas. Sąsiedzi z wyższych pięter zbierali się w korytarzu pod moimi drzwiami. Narzekali, że przeklęci Rosjanie nie pozwalają im dokończyć strojenia stołów. Ktoś przyniósł szampana, ja przyniosłam kieliszki: "No to za obronę przeciwlotniczą".
-Je śli teraz wejdą do naszego domu i spalę kaczkę, którą przygotowywałam przez trzy dni, nie odpowiadam za siebie - mówi sąsiadka z 9. piętra. I z jakiegoś powodu jej wierzę.
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/66be1cec07cfa7b5e6f34a69_6598034bcaeeffc9e5ff97fb_photo_2024-01-02_14-08-53.jpeg)
Rankiem 2 stycznia, kiedy Rosjanie rozpoczęli swój największy atak rakietowy na Ukrainę, posyłając na Kijów tony materiałów wybuchowych, moja przyjaciółka Katia grzecznie poszła do metra, gdzie chronimy się przed rakietami. A teraz ludzie trzęsą się od wybuchów w metrze, a Katia pisze do nas na wspólnym czacie:
- Prawie wypadł mi rogalik z ręki.
Jesteśmy oszołomieni pisząc:
- Katia, jaki rogalik? Gdzie jesteś?
A Katia odpowiada spokojnie:
- Wyszłam na kawę i co się stało? Jestem Ukrainką. Chcę kawy i rogalika, i żaden pieprzony rosyjski kalibr mnie nie powstrzyma.
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/66be1cec07cfa7b5e6f34a5e_659809085426e89c32b9a1ea_411011860_338886315694930_6505086733701781067_n%2520(1).jpeg)
Pomińmy fakt, że pomimo wybuchów w całym mieście, cukiernia z rogalikami działa, co jest tematem na osobną rozmowę. A Katia, jak się okazuje, boi się śmierci bez kawy i chrupiącego rogalika.
Boimy się. Och, jak bardzo się boimy. Podczas najgłośniejszych eksplozji kuliłam się na podłodze i myślałam: "Kurwa, umrę w moim starym szlafroku" i rzucałam pieniędzmi w drony. Boimy się, boimy się, gdy rakiety lecą na inne miasto, boimy się, gdy wiadomości donoszą o ataku powietrznym na linię obrony w pobliżu miasta M. Wydaje się, że boimy się w każdej sekundzie naszego życia. Ale nasze lęki stały się naszymi braćmi - i mówimy im: "to było kurewsko przerażające, a teraz chodźmy zebrać pieniądze na drony". Nasze lęki stały się naszymi mocnymi stronami, nasze lęki stały się naszą odwagą.
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/66be1cec07cfa7b5e6f34a54_659803d22c1f10fc28b84947_411071207_741110244215431_2523952710338489214_n.jpeg)
I wreszcie, jeśli kiedykolwiek znajdą moje ciało w starym szlafroku, w starych majtkach, w toalecie, jeśli eksplozja rozrzuci moje zabawki erotyczne po okolicy, ktoś i tak napisze "ta kobieta skończyła gotować barszcz, ta kobieta zbierała na drony, ta kobieta jest Ukrainką".
... Chociaż... przecież jesteśmy chronieni przez tytanów. Dlatego istnieje duża szansa, że dożyjemy dziewięćdziesiątki i umrzemy w całkowicie banalny sposób, bez informacji o tym w wiadomościach.
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/66be1cec07cfa7b5e6f34a49_65982ceae51ed3de7885a73f_410850837_1052441812690783_2234988607848920662_n.jpeg)
Moja matka też się bała. Co by było, gdyby w dom uderzyła rakieta, wszystko się roztrzaskało, kury biegały dookoła, kaczki głodne, a ogród zarósł chwastami. Powtarzała: "Dbaj o ogród, córko. Co będzie jak spadnie rakieta, a ja będę miała stonkę na ziemniakach?"
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/6598005a697dab3c8e75faaf_majtki-uk-Tatusya%20Bo.avif)
Poranek.
Wybieram ubranie. Spodnie czy spódnica? Jest wiosna, więc wolę spódnicę. Lekką, jak sam wiatr.
„Jesteśmy atakowani. Wszystko jest skomplikowane”.
Patrzę na tę spódnicę, te spodnie i widzę twarze i imiona wszystkich, którzy są atakowani, którym jest ciężko.
W pewnym momencie przestaję rozumieć, dlaczego, kurwa, szukam w tej pieprzonej szafie. Co tu, kurwa, robi ta głupia zielona spódnica? Jakim cudem moje idealnie cywilne spodnie wmieszały się między bluzę „piksel” i bluzę „kamuflaż”? Co tu robi różowa sukienka?
Tam atak, a tu różowa sukienka i głupia zielona spódnica. Muszę wybrać ubrania do pracy. Muszę iść i pracować. Muszę zrobić coś dla ludzi, którzy potrzebują pomocy. Ciągle widzę te same nazwiska i twarze.
Byle tylko byli cali i zdrowi. Temu nie wolno – ma małe dziecko. Chłopca lub dziewczynkę. Wszystko jedno. Małe dziecko, które widziało swojego tatę tylko na ekranie smartfona. A temu nie wolno, bo jego żona jest chora. A ten jeszcze niczego nie przeżył. I to jest mądrość na wieki wieków. Nikomu nie wolno. Byle byli cali i zdrowi. Boże, bez względu na to, kto jest nad nami, między nami lub pod nami, nie wolno im. Nikomu nie wolno iść do Ciebie. Oni muszą żyć. Budować, kochać, przytulać dzieci, sadzić ogrody i pola, chłonąć wszystkie kolory świata. NIE WOLNO IM. MUSZĄ ŻYĆ.
Byle byli cali i zdrowi. Niebieskie spodnie. Niebieska bluzka. Byle byli cali i zdrowi.
„Jeden – 200. Dwóch – 300”*
Nie pytam o nazwiska. Bo to boli. Tak bardzo boli. Kiedyś napisałam ironiczny wiersz o stand-upie w okopach. Opowiada historie tych facetów. Są zabawne, czasem hiperboliczne. Opowiadają w nim o swoich marzeniach w okopie. Na końcu były słowa „żeby tylko marzenia wszystkich były żywe”.
Nigdy więcej tego nie przeczytam. Dwa z tych marzeń umarły. Wielkie, cenne, ogromne marzenia już nigdy się nie spełnią. Rosjanie je zabili
Muszę pamiętać o rozczesaniu włosów. Patrzę na grzebień i nie rozumiem, dlaczego w tym świecie istnieje potrzeba czesania włosów. W niedzielę byłam na pogrzebie jednego z tych, których marzenie umarło wraz z nim. Dotknęłam martwego drewna jego trumny, ogrzanego przez słońce. Czy Bóg nie istnieje? Czy jest ktoś ponad nami, między nami, pod nami? Jeśli tak, niech da im żyć. Poczerniałe z żalu dzieci nie powinny przytulać trumien.
Niech ominą ich kule, odłamki, pociski, bomby, rakiety, granaty. Niech chroni ich ziemia, wiatr i słońce. Niech po prostu będą cali i zdrowi.
„Nie przeżyli”.
Co jeszcze mogę zrobić, aby upewnić się, że przynajmniej inni są cali i zdrowi? Czy jest coś jeszcze na świecie, co mogę zrobić, aby upewnić się, że przynajmniej inni są cali i zdrowi?
„Robisz wszystko, co możesz”.
Nie wszystko, Boże, nie wszystko. Musi być coś jeszcze, co mogę zrobić, by utrzymać ich przy życiu. A jeśli zrobiłam wszystko, co możliwe, muszę zrobić coś niemożliwego. Tylko po to, by utrzymać ich przy życiu. Co jeszcze, nawet niemożliwego, mogę zrobić?
By tylko byli cali i zdrowi. Cali i zdrowi.
*W żargonie wojskowym 200 oznacza żołnierza poległego, a 300 – ciężko rannego.
Musi być coś jeszcze, co mogę zrobić, by utrzymać ich przy życiu. Nawet jeśli zrobiłam wszystko, co możliwe, muszę zrobić coś niemożliwego. Żeby tylko byli cali i zdrowi
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/6645b34a9557c3b02f725237_sukienka-ukr.jpg)
Mieszkam w Kijowie, niedaleko góry Szczekawica. To jedno ze stołecznych wzgórz, nazwane tak na cześć jednego z braci założycieli miasta, Szczeka. Według kronik i lokalnych legend, to właśnie na tej górze pochowany jest kijowski kniaź Oleg. Obecnie znajduje się tu park krajobrazowy (cóż, jak to park – drzewa i trawa do pasa), meczet i cmentarz staroobrzędowców. Dawno, dawno temu, podczas zimnej wojny, znajdowała się tu stacja zagłuszająca.
Być może ludzie nie wiedzieliby o tej górze, ale jesienią 2022 r. Putin wyciągnął głowicę nuklearną ze swoich obcisłych spodni i zaczął nią wymachiwać, grożąc uderzeniem nuklearnym w „centra decyzyjne” w Kijowie. Wtedy natychmiast rozpoczął się wyścig w kupowaniu jodu i masek przeciwgazowych. A media społecznościowe i tradycyjne pisały o tym, co robić w przypadku wybuchu jądrowego.
Nie ma jednak na świecie niczego, absolutnie niczego, czego Ukraińcy nie mogliby obrócić w żart. Pamiętajmy o tym. Wszystko, co nam się przydarza, obracamy w coś zabawnego. Płaczemy, smucimy się i śmiejemy. To nasz sposób na przetrwanie. Śmiej się, kiedy żyjesz i żyj, kiedy się śmiejesz
Tak więc na tej pierwszej głowie, przepraszam, głowicy nuklearnej Putina, narodził się pierwszy wspaniały mem – orgia na Szczekawicy. Mieszkańcy Kijowa, przyjezdni, a nawet mieszkańcy innych miast i wsi w przypadku wybuchu jądrowego zamierzali urządzić na Szczekawicy orgię. Ogromną i kolorową. W tamtym czasie mój przyjaciel i ja poważnie zastanawialiśmy się, do kogo dołączyć: do uczestników – czy do krytyków i konsultantów. W końcu balkon naszego przyjaciela wychodzi w stronę miejsca, w którym miała się odbyć orgia, więc moglibyśmy wziąć megafon i kierować całym procesem. Myślę, że byłabym bardzo dobra w krzyczeniu z balkonu podczas eksplozji nuklearnej: „Co ty robisz, dziewczynie jest niewygodnie!”.
Inna moja znajoma, naukowczyni, zapoczątkowała tradycję: za każdym razem, gdy Putin odpala tę... głowicę nuklearną, pisze: „nie pij jeszcze jodu”.
I muszę wam powiedzieć, że Putin i Rosjanie używali tej głowicy nuklearnej tak wiele razy jako pieprzonego argumentu w tej wojnie, że gdybyśmy poważnie reagowali na te groźby, gdybyśmy nie nauczyli się z tego śmiać, prawdopodobnie wszyscy umarlibyśmy ze smutku, tęsknoty i żalu
Niedawno pojawiły się doniesienia, że nasze drony dotarły do stacji radarowej dalekiego zasięgu w Mordowii. Wśród Ukraińców wiadomość ta spotkała się z reakcją: „O, świetnie, może te dranie będą mniej latać i bombardować, może łatwiej będzie zdobyć ich zakłady produkujące rakiety i szahidy. Gdzie jeszcze mogą dotrzeć nasze drony?”. Nasi amerykańscy partnerzy odpowiedzieli: „Ukraińcy przekroczyli czerwoną linię – i to właśnie teraz”. Wychodzi na to, że tym razem głowicę nuklearną od Putina dostali Amerykanie. A co z Ukraińcami?
Śmiejemy się. Jodu jeszcze nie piliśmy. Ustalamy czas spotkania i dress code dla Szczekawicy. Ustalamy, gdzie zaparkować i co przywieźć. Ci, którzy mieszkają daleko, proszą mnie o zajęcie dla nich miejsc i przyniesienie przekąsek. Zdałam sobie sprawę, że nie ma strachu. Jeśli jest przejebane, to jest przejebane.
Przejebane – tak, przejebane...
To właściwie nasze codzienne motto. Idziemy do pracy, niepokój. Kanały monitorujące donoszą, że rakiety są nad Kijowem. A ty jedziesz i myślisz: jebać to, ale musisz jechać do pracy. Rosjanie używają botów i pożytecznych idiotów do rozpowszechniania informacji, że Kijów znowu padnie w trzy dni, a ty pijesz poranną gorzką kawę, przypominając sobie tę straszną podróż ewakuacyjną i myśląc: „Jebać to, nigdzie się nie wybieram”.
W ciągu tych 10 lat wojny próbowaliśmy śmierci tak wiele razy, że przestała być straszna
W 2014 roku mój przyjaciel mieszkał w Ałczewsku (obwód ługański), a miasto zostało zajęte przez rosyjskie wojsko i lokalnych, że tak powiem, separatystów wspieranych przez rosyjskie władze. A potem jego przyjaciel go wydał. Zabrali go na przesłuchanie, wozili z workiem na głowie przez długi czas i powieźli gdzieś na pole, gdzie miał zostać „zastrzelony”. Mówi, że bardzo się bał podczas pierwszej egzekucji, ale podczas drugiej już nie tak bardzo, a podczas trzeciej się śmiał. Nie histerycznie, tylko dlatego, że cały ten kataklizm stał się zabawny. I już przy pierwszej egzekucji przymierzał się do własnej śmierci. Pogodził się z nią, zaakceptował, uczynił z niej swoją dziewczynę.
Mierzyliśmy już tę śmierć podczas ostrzału miast. Wydaje się, że każdy miał już okazję zmierzyć ją więcej niż raz. I już śmiejemy się jej w twarz. Jest w tym pewien fatalizm – akceptacja tego, co się dzieje, próbowanie różnych scenariuszy. A potem czytasz o „czerwonych liniach” w amerykańskiej prasie i śmiejesz się z tego, że „jeszcze nie piję jodu”, że „pierdolę to, idę umyć włosy”, licząc wszystkie czerwone linie ogłoszone przez Rosję i naszych partnerów. Śmiej się.
Z jakiegoś powodu obcokrajowcy są zaskoczeni naszym śmiechem, różnorodnością memów i żartów, które mamy na każdą okazję. Myślą, że to jakaś frywolność. W rzeczywistości to nasz sposób na przetrwanie. Kiedy się śmiejemy, możesz być pewien, że się trzymamy
Ale kiedy przestajemy się śmiać, wtedy należy się bać. To oznacza wszystko – poddaliśmy się. Lub, co bardziej prawdopodobne, umarliśmy. I uwierz mi, ostatnia osoba, która umrze, będzie śmiać się najgłośniej.
Tak więc, drodzy zagraniczni czytelnicy, nie dziwcie się, że Ukraińcy się śmieją. Śmiejemy się, ponieważ cóż innego możemy zrobić, gdy Ukraińcy mają tak wiele różnych sposobów na śmierć, że jeden więcej lub jeden mniej wychodzi na to samo. Każdy nowy sposób rodzi tylko nowe memy, nowe żarty i śmiech.
W co więc ubrać się w kwietniu na Szczekawicę, jeśli zamierza się umrzeć? Co jest modne na okoliczność atomówki?
<span class="teaser"><img src="https://assets-global.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/661fc871a74ca63b5c9e427e_prawda-ukr-poziom.jpg">Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie?</span>
Z jakiegoś powodu obcokrajowcy są zaskoczeni naszym śmiechem, różnorodnością memów i żartów na każdą okazję. Myślą, że to jakaś frywolność. W rzeczywistości to nasz sposób na przetrwanie. Kiedy się śmiejemy, możesz być pewna, że się trzymamy
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/6628fa0905ea6ba019d77f01_Porysunki_Putin_UA.avif)
Rozmawiam z moimi dziećmi szczerze i otwarcie, jak z dorosłymi.
Deszcz nie spada z nieba dlatego, że motyle czy jednorożce coś wyczarowały, ale dlatego, że wilgoć, chmury, kondensacja...
Z wojną jest tak samo: Rosja, mordercy, terroryści przyszli zabijać. Jeśli oglądasz rosyjski YouTube, płacisz im na rakiety.
Często jestem za to krytykowana. Mówią, że dzieci nie powinny być narażane na wszystko tak bezpośrednio. „Musisz chronić ich psychikę”.
Czyli, co – owijać cały ten wojenny syf w papierki, jak cukierki?
Ja mam inne zdanie. MAM.
Mamo, coś poszło nie tak.
Mój syn Bohdan (4 lata) podczas alarmu i ataku rakietowego mówi: - Czy to te ruskie dranie?
- Tak, synku. Szkoda, że ich nie grzmotnęli.
W lutym 2022 r. nasza rodzina postawiła kropkę nad „i”: zamierzaliśmy na jakiś czas opuścić dom.
Dzieci pytały: - Co się dzieje? Dlaczego musimy wyjechać?
Powiedziałam im prawdę:- To jest mapa. Ta ogromna, żarłoczna istota na niej to Rosja. Rosjanie przybyli na naszą ziemię i niszczą całe życie. Czołgami. Samolotami. Śmigłowcami. Rakietami. Pociskami. Za tym wszystkim stoją źli, żarłoczni ludnzie – Rosjanie. Opuszczamy nasze domy, ponieważ musimy ratować wasze życie. Przyszyję metki na waszych ubraniach ze wszystkimi informacjami o nas i o was. Wojna jest straszna. Musicie się jej bać. Ten strach powinien was ocalić. Sprawi, że będziecie ostrożne.
Nie spodziewałam się, że od razu zrozumieją, o czym mówię.
O dziwo – zrozumiały.
Ważne jest dla mnie to, by znały prawdę, by zdawały sobie z niej sprawę i szły z nią przez życie. Ważne jest dla mnie, by wyrosły na ludzi, dla których Rosjanie nigdy więcej nie będą różowymi i puszystymi „nosicielami dobra”, ale tymi, którzy wystrzelili pociski w ich dzieciństwie, którzy zapłacili za te pociski, którzy zgodzili się na te pociski. To uchroni je przed błędami, które popełniło kilka pokoleń w ich rodzinie. W rezultacie to powinno uratować im życie.
To również powód, by uczyć je, żeby nie lekceważyły małych rzeczy. Prawda o wojnie jest taka, że wojna zabija. Nie ma znaczenia, czy jesteś dorosłym mężczyzną z bronią, kobietą z kwiatami na ulicy, spacerowiczem z psem czy dzieckiem.
Wojna może zabić każdego.
Dlatego to nieważne, jak fajny jest plecak porzucony na ławce – najprawdopodobniej ten plecak jest niebezpieczny.
Bez względu na to, jak bardzo chcesz zobaczyć, co tak grzechocze za oknem podczas alarmu, pamiętaj: to niebezpieczne.
Czy jestem okrutną matką?
Tak, zdecydowanie jestem okrutną matką.
Ale to nie są słodkie czasy. Nie jest łatwo owinąć, jak cukierek w papierek, zamordowanych strażaków w Charkowie, zakrwawione dzieci, ciała przykryte kocami. Możesz oczywiście wymyślić bajkę o magicznym kocu – i tyle. W końcu jestem bajkopisarką i pisarką dla dzieci. Ale bez względu na to, jak bardzo oblepisz wojnę marmoladą, i tak nie będzie ona słodka.
„Nie, córko, to nie keczup na zabawce. To Rosjanie. Iskander. Pocisk rakietowy. Stacja kolejowa w Kramatorsku. Krew na zabawce. Ludzka krew. Rosjanie zabijają. Rosjanie zabijają. Musisz być silny. Musisz się bronić. Musisz być osobą, która wie, gdzie jest prawda”.
Prawda rzadko jest słodka. Najczęściej jest gorzka, bolesna, ściska za gardło, sprawia, że krzyczysz. Ale ten ból czyni cię silniejszym. Warto przez niego przejść.Dla bajek znajdujemy inne tematy i inne przygody. Bo nigdy nie możesz sprawić, by wojna była słodka.
Tatusia Bo. Matka dwójki dzieci (dziewczynki w wieku 12 lat i chłopca w wieku 4 lat)
A jak Wy rozmawiacie z dziećmi o wojnie? Piszcie do nas, a my opublikujemy wybrane listy: redakcja@sestry.eu
Wojna jest straszna. Musicie się jej bać. Ten strach powinien was ocalić. Sprawi, że będziecie ostrożne
![wojna, dzieci, prawda, zwycięstwo](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/661fc871a74ca63b5c9e427e_prawda-ukr-poziom.jpg)
Kiedy byłam dzieckiem, uwielbiałam bujać się na huśtawce. Siadasz i "huśtasz się" - lecisz do nieba, "huśtasz się" - wracasz na ziemię. Moja przyjaciółka wiedziała, jak "zakręcić słońcem" na huśtawce, czyli tak ją rozbujać, żeby wykonała pełny obrót. Larysa mogła to robić dziesiątki razy z rzędu. Próbowałam powtórzyć tę sztuczkę, ale nie wychodziło, bo byłam ostrożna.
A teraz mam 43 lata. Cześć, jestem Tatusia, mam 43 lata. Mieszkam w Kijowie. To stolica kraju, który jest w stanie wojny od 10 lat. I codziennie obracam to pieprzone słońce. Czasami nawet sto razy dziennie. Niestety, nie dosłownie.
Mówię teraz o moim stanie emocjonalnym. Tak, tak... Mówię o huśtawce emocjonalnej. Kiedyś czytałam o tej koncepcji i brzmiała ona mniej więcej tak: "dzisiaj jest dobrze, jesteś wniebowzięta, a jutro lecisz w otchłań przygnębienia". KŁAMSTWO.
Nie dzisiaj! Nie jutro! Słońce czasami udaje się obrócić w ciągu godziny.
Na przykład budzisz się po eksplozji. Tak, niestety, powszechną praktyką jest przesypianie alarmu przeciwlotniczego. Bo minuty i godziny snu są bezcenne, a rano po alarmie nikt nie odwołuje pracy, szkoły, przedszkola. Więc telefon mówi: "Uwaga, alarm przeciwlotniczy" około 5 rano, a ty go wyłączasz nawet nie wstając i wracasz do snu. A potem "BABABAH". Budzisz się już z dziećmi w łazience (mamy tam schron, a raczej iluzję schronu, jak ikonki na zatyczkach pasów bezpieczeństwa, jak dziecięce "cyk-cyk, jestem w domku"). I tak liczysz eksplozje, próbujesz ze słuchu zrozumieć, gdzie dokładnie wybuchło i jak daleko od ciebie (czasem nawet udaje ci się zgadnąć), przekazujesz pomoc wszystkim, kogo znasz, mimo że sama jej potrzebujesz, i patrzysz, jak oni przekazują ci pomoc z takim samym przerażeniem. I w tym momencie czujesz się, jakbyś leciała na huśtawce w górę przez przypływ adrenaliny, z grającym w twojej głowie "We're Gonna Kill You All" Surface Tension. A potem pojawiają się pierwsze wiadomości. Bez adresów. "Odłamki pocisku spadły na wieżowiec mieszkalny w dzielnicy Szewczenkiwska, pracują ratownicy" - i twoja huśtawka leci w dół z niesamowitą prędkością. Tak szybko, że zapiera ci dech w piersiach, tak szybko, że zapominasz oddychać. Mózg wyrzuca ci wszystkich przyjaciół i znajomych z dzielnicy Szewczenkiwska, ich dzieci, koty, psy, papużki. I boisz się do nich napisać, bo wydaje się, że w tym momencie emocjonalnego dna czyjeś zrujnowane mieszkanie, czyjeś obrażenia, czyjeś zagubione koty, czyjaś nieodczytana wiadomość - urwą twoją huśtawkę do diabła.
Oddychasz. Znowu oddychasz. Nie możesz płakać. Matka, która płacze podczas alarmów i eksplozji, przeraża dzieci bardziej niż "Kindżał" [rodzaj rosyjskiej rakiety - red.] lecący w kierunku Kijowa.
"Cześć. Jak się masz? Wszystko w porządku?" - piszą chłopaki z frontu, a emocjonalna huśtawka znów cię unosi.
"Wszystko w porządku - odpowiadam - obrona powietrzna zadziałała bosko. Trochę się baliśmy, ale wszystko jest w porządku. Martwicie się, że pocisk trafi w wolontariuszkę i nikt nie wyśle wam czekoladki?"
Wrzucają ci filmik z trafionym czołgiem i twoja huśtawka unosi cię ku słońcu. "Na materiałach wybuchowych dla następnego czołgu napiszcie ode mnie: 'dzień dobry, suki'”. I na tym szczycie słońca jestem pełna zimnej wściekłości i pełnego determinacji gniewu, gotowa uratować świat. Jestem wszechmocna. Jestem cool. Jestem potężną kobietą. Mogę zrobić wszystko.
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/65cb703ddc14520ef178d82e_photo_2024-01-23_12-26-42.jpg)
"Znaleźli ciało dziewczynki... 8 lat..."
Patrzysz na swoje dzieci w wannie, pod kołdrą, jedzące ciastka. W wieku 8 lat Nadia prosiła mnie: "Mamo, pocałuj mój smutek" i kładła tył głowy, który miał tak wyjątkowy, tak pożądany, najlepszy zapach na świecie. Kiedy miała 8 lat, uczyłyśmy się w domu matematyki, bo był COVID, a ja z jakiegoś powodu się kłóciłam. Dlaczego się wtedy kłóciłam, głupia? Czy ta pieprzona matematyka była tego warta?
- Nadieńka, kocham cię. Zapamiętaj to na zawsze.
- Mamo, płaczesz?
- Nie, ziewam tylko.
I miotasz się już tam na dole, w kierunku przeciwnym do słońca, żeby dać radę.
"Odwołanie alarmu przeciwlotniczego".
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/65cb74c4f637735ab07b1a0b_photo_2024-01-08_08-24-43.jpg)
Wiadomości. Zdjęcie. Odłamek pocisku spadł w Dnieprze.... Znajomy dom... W Krzywym Rogu przyleciał pocisk... Trafienie w Charkowie... Żołnierz zginął na froncie... Kobieta szuka dwóch kotów, które przybiegają na "kici, kici". Pies nie żyje. Szukają ludzi, ciał ludzi, fragmentów ludzi, fragmentów domów, z których zwisają fragmenty losów i czyjegoś nigdy więcej. I ludzi, których imion nie wymienia się w wiadomościach, bo to obciąża nagłówki i leady. Ludzi, których imiona powinny być słyszane na świecie, nigdy więcej. I z tej otchłani można mentalnie porozmawiać z polskim rolnikiem, politykiem z Teksasu, niemieckim urzędnikiem, włoską gwiazdą filmową o tym, że ta wojna ma imiona, setki tysięcy imion. Setki tysięcy zrujnowanych światów. Miliony głosów. W pewnym momencie ta wojna reaguje na "kici kici", płacze, patrzy jak dom, komfort, osobiste schronienie, ze wszystkimi porysowanymi ulubionymi kubkami, zdjęciami dziadków, jak skalpelem, zostaje przecięte na pół. A świat patrzy ze zdumieniem na wnętrze ich życia. I myśli... o czymś swoim…
"Drony przyjechały. Zaczną pracować jutro. Dziękujemy. Witalijowi urodziło się dziecko, więc zdecydowaliśmy, że drony będą prezentem dla jego synka". A huśtawka nie wie, czy lecieć w górę, czy jeszcze bardziej w dół.
Nasza emocjonalna huśtawka nie ma dna. Tak jak nie ma szczytu. Kiedy wydaje się, że nie ma już dokąd w górę, że nie ma już dokąd w dół, zawsze znajdzie się coś, co wzniesie cię jeszcze wyżej i zrzuci cię jeszcze głębiej.
To nieprofesjonalny tekst z milionem wielokropków. Ale tak właśnie żyjemy pomiędzy wielokropkami. To nasza huśtawka między emocjami. Dobro jest wielokropkiem, zło jest wielokropkiem. Walczyć i kropka! Bo kiedy walczysz, kiedy bujasz tę pieprzoną huśtawkę własnych emocji, żyjesz.
Kiedy wydaje się, że nie ma już dokąd w górę, że nie ma już dokąd w dół, zawsze znajdzie się coś, co wzniesie cię jeszcze wyżej i zrzuci cię jeszcze głębiej
![](https://cdn.prod.website-files.com/64ae8bc0e4312cd55033950d/65cb6d07371ee65f840e14e7_tatusia-hustawka-UA.avif)
Skontaktuj się z redakcją
Jesteśmy tutaj, aby słuchać i współpracować z naszą społecznością. Napisz do nas jeśli masz jakieś pytania, sugestie lub ciekawe pomysły na artykuły.